Plate và case bàn phím cơ là gì? Nên chọn chất liệu nào và muốn custom thì làm sao: Phần 1

Một cách lãng mạn, chúng ta có thể gọi bàn phím cơ có thể gọi là một loại “nhạc cụ dạng gõ”

Âm thanh của “nhạc cụ” này được tạo thành bởi các thành phần từ trong ra ngoài (và cả ở giữa). Ngoài thì chúng ta có case, keycap, giữa thì chúng ta có plate, trong thì dĩ nhiên là vai trò của switch và stab (hoặc các miếng giảm chấn nếu có).

Switch và keycap thì anh em đã chơi tới trình custom keyboard là coi như không có gì để kể nữa vì toàn bậc lão làng. Cho nên hôm nay mình muốn nói tới phần ngoài và phần giữa của “nhạc cụ”, vầng, là chuyện và plate và case bàn phím cơ.

Plate trên bàn phím cơ là gì?

Plate là tấm cố định switch trên bàn phím cơ, là một miếng phẳng có đục lỗ vừa khớp với các vị trí switch trên bàn phím. Mục đích của Plate là để cố định lần nữa vị trí của các switch trên bàn phím, cho lúc nào cũng ở nguyên đó, không rung lắc, không chệch choạc đi đâu được. Từ đó tăng độ ổn định và sự chắc chắn khi gõ phím. Plate cao cấp thường được làm từ chất liệu carbon, đồng, trung bình thì có nhôm, và cả một số làm từ phi kim loại như mica, nhựa…

Nhắc tới plate thì lại lòi ra tiếp hai khái niệm mà chúng ta kiểu nào cũng gặp trên đường đời custom: Plate-mounted và PCB-mounted. Thôi chịu khó tí, mình cùng đọc tiếp nha.

PCB-mounted hay còn gọi là plateless-mounted là gì?

Ở bàn phím cơ truyền thống (không phải dạng hotswap hay các switch không-cơ đặc biệt) thì các switch được hàn thẳng vào PCB không có thành phần ở giữa để gia cố thêm, cách này thường được gọi là PCB-mounted hay plateless-mounted. Thao tác làm mạch kiểu này thì anh em chỉ có gắn vào rồi hàn thôi, không thêm gì nữa.

Ưu điểm của các bàn phím cơ plateless:

  • Thường rất cơ động và lắp ráp nhanh gọn.
  • Nếu bạn chuyên sâu về bàn phím cơ hoặc làm công việc liên quan tới vệ sinh, lube switch thì đây là một lợi thế. Còn với người dùng bình thường, đa phần theo mình không có lợi ích nhiều.
  • Nhiều người cho rằng cảm giác gõ trên các bàn phím cơ plateless-mounted thanh nhẹ và chính xác hơn.

Plate-mounted là gì?

Hiện nay do nhu cầu chơi phím custom ngày càng nhiều, và bản thân các switch cũng cần có một độ ổn định cao hơn so với quá khứ nên đã xuất hiện một bộ phận mới trên các bàn phím cơ chính là Plate, tấm cố định switch. Và đa phần các bàn phím cơ hiện đại đều dùng kiểu Plate-mounted, nghĩa là switch không gắn trực tiếp trên PCB mà có một lớp trung gian giữa là Plate để cố định mọi thứ lại với nhau và hạn chế rủi ro trong quá trình thao tác custom phím.

Với bàn phím cổ điển có mối hàn thì Plate có thể xem như bước bảo hiểm thứ hai để dù cho mối hàn có vấn đề gì thì switch vẫn còn cố định trên PCB. Với các bàn phím cơ hot-swap thay switch không cần hàn thì Plate là món linh kiện không thể thiếu trong cấu tạo.

Ưu điểm của Plate-mounted chính là nhược điểm của plateless và ngược lại

  • Các bàn phím cơ có Plate trong cấu tạo sẽ cho một tổng thể hoàn thiện, cứng cáp hơn.
  • Cảm giác gõ từ đó cũng chắc nịch, gọn gàng, sắc nét hơn là bàn phím chỉ có PCB. Tất nhiên chỉ là một phần của cảm giác gõ thôi vì để đánh giá chất lượng gõ của một bàn phím cơ thì luôn phải dựa vào switch, case và keycap nữa.

Hiện tại, số lượng các bàn phím cơ dùng Plate-mounted rõ ràng nhiều và đa dạng hơn hẳn với chất lượng được đánh giá tốt hơn về mọi mặt, kể cả stock keyboard hay các mẫu hot-swap keyboard. Các thương hiệu bàn phím cơ trên thị trường đa phần cũng dùng các gắn kết này cho bàn phím của mình vì đảm bảo chất lượng và độ ổn định của switch tốt hơn.

Đây anh em có thể xem hình cắt lớp này để hình dung rõ hơn vai trò và vị trí của Plate trên một bàn phím cơ hiện đại

Vì sao custom phím cơ thì cũng thường đổi plate?

Như anh em đã biết: Cảm giác gõ của một chiếc bàn phím cơ được quyết định bởi loại switch và các thông số liên quan đến chất liệu, cấu tạo của keycap. Nhưng ngoài ra thì có một yếu tố cũng khá quan trọng sẽ tạo nên sự khác nhau cho cảm giác gõ, đó chính là độ cứng của plate xét theo chiều từ dưới lên. Tất cả các plate của bàn phím cơ đều chịu được một độ biến dạng và độ cong nhất định. Nhưng một vài plate sẽ có mức độ chịu đựng cao hơn.

Đổi plate sẽ đổi cảm giác và âm thanh khi gõ. Kết quả custom phím cơ phần nhiều sẽ phụ thuộc vào Độ cứng và một ít tí ti vào Độ dày của plate. 

Độ cứng của plate tỉ lệ thuận với module quán tính, trong đó Thép có module Young lớn nhất nên độ cứng dĩ nhiên là cao nhất. Chất liệu plate có thể không phải “thuần chủng” mà là pha trộn của hai hay vài loại hợp kim. Độ cứng theo đó cũng thay đổi, và tất nhiên tùy vào tỉ lệ pha. Và nói về đa số thì chất liệu được ưa chuộng nhất không phải loại cứng nhất cũng không phải mềm nhất, mà là kim loại nằm khoảng giữa: Nhôm. Đây là mức trung bình hoàn hảo, vừa đủ độ cứng để chịu tác động của lực bên ngoài, vừa đủ mềm dẻo để có thể uốn nắn tạo hình tạo khối theo ý muốn.

Xét về âm thanh, cảm giác gõ, xếp hạng từ độ sáng, trong và đơn lẻ đến trầm vang dần thì ta có thứ tự sau: Thép > Đồng > Nhôm > Polycarbonate > Plateless. Và trong số đó, đồng thau cho âm thanh đặc biệt sáng, trong, đanh gọn và có chiều sâu tốt nhất. Nên các bàn phím dùng plate chất đồng cho cảm giác gõ cứng hơn, nhiều âm điệu, gõ nghe dịu tai, và có tính “nhạc” khá du dương trong chất âm của mình. Còn chất liệu Polycarbonate cho cảm giác gõ linh hoạt và nâng cao tông “thock” của các chiếc switch. Nhôm là chất liệu ở giữa, trung tính và dung hòa tốt nhất các đặc tính kể trên. Nên thường ở các bàn phím barebone hay hot-swap căn bản để mua về lắp ráp thêm thì nhà sản xuất hay ưu tiên là plate nhôm. 

Độ dày của Plate

Từ thời Cherry vừa ra chiếc plate đầu tiên tới giờ, độ dày chuẩn vẫn lòng vòng là 1,5mm. Tấm plate tùy chỉnh dày nhất lịch sử ghi nhận là 5mm. Nhưng hầu như độ dày plate không ảnh hưởng mấy đến cảm giác gõ và âm thanh bàn phím, nên chọn độ dày nào là tùy ý thích của mỗi người.

Tuy nhiên trong một hai năm qua, các bo mạch của ZealPC’s Zephyr và RAMA’s M60-A đã liên tục dùng các plate dày hơn hẳn chuẩn trung bình đó giờ, cụ thể là 5mm. Điều này đã gây ra nhiều tranh cãi khác nhau, thậm chí nhiều người còn gọi năm 2018 là năm hoàng kim của plate 5mm. Các nhà sản xuất bo mạch này cho rằng plate dày hơn sẽ cứng hơn, có nhiều chất liệu hơn để rung động truyền qua, dẫn đến âm thanh từ đáy ra ngoài có độ vang nhiều hơn và cảm giác gõ cũng sẽ chắc tay hơn.

Dân custom phím cơ nên chọn plate chất liệu nào?

Cái này tùy sở thích của mỗi người thôi. Như cá nhân mình thì lúc mua một chiếc barebone làm nền lúc nào cũng ưu tiên case nhôm có sẵn. Còn nếu muốn đổi cảm giác và âm thanh gõ thì mình thiên về hướng dùng Polycarbonate plate hơn vì nhẹ nhàng, cầm trên tay thấy đỡ nhọc hơn và âm thanh cũng đã tai. Còn độc thân nên có nhiều đặc quyền anh em ạ. Còn bác nào thích mọi thứ hầm hồ, nặng tay, cảm giác gõ chắc nịch thì mình thấy nên mua một miếng plate bằng thép về xài cho nó đã. 

Như mới đây khi đặt hàng một em barebone Glorious GMMK Pro RGB thì mình cũng đã tiện tay đặt luôn 2 chiếc plate này về xài để sau này coi thử thật sự hợp với chất liệu nào hơn. Nếu có thời gian anh em cũng thử xem.

Đây là con barebone mình đang đặt và đang chờ hàng về (mà trời ơi nó lâu dã man)

Bàn phím cơ barebone hot swap Glorious GMMK Pro RGB tone đen Black slate

Còn đây là hai mẫu plate cũng đang đợi về chung

Plate Đồng Glorious GMMK Pro 75% – Brass Switch Plate

Clarico-3 Columns Style 2

Mẫu plate đồng này được thiết kế riêng cho GMMK Pro RGB. Theo hãng giới thiệu là 100%  làm từ đồng với đặc tính cứng chắc hơn và tạo nên những âm điệu đặc trưng mỗi khi bạn nhấn phím xuống hết cỡ. Hơn nữa, nhờ đặc tính của đồng nên các đầu ngón tay của bạn sẽ cảm nhận được sự rắn chắc nếu bạn thích cảm giác gõ chắc chắn ít dao động.

Lưu ý: với một số loại stabilizer từ bên thứ 3 (như Durock chẳng hạn), anh em sẽ cần tinh chỉnh lại một chút để sử dụng vừa vặn với plate đồng.

Plate Polycarbonate Glorious GMMK Pro 75% – Polycarbonate Switch Plate

Clarico-3 Columns Style 2

Plate này cũng dùng cho GMMK Pro RGB, làm từ chất liệu nhựa polycarbonate với độ linh hoạt tự nhiên và âm thanh gõ đanh gọn giúp tăng tối đa cảm giác “thock” nhất là khi đi chung với Glorious Panda.

Ưu điểm lớn nhất của plate này là nhẹ nhàng, và tạo hiệu ứng lan tỏa LED rất tốt, có thể tăng độ thẩm mỹ cho bàn phím.

Clarico-Full Image

Còn một phần quan trọng khác để tạo nên âm thanh và cảm giác gõ, là CASE, mình sẽ bàn tiếp vụ án này trong Phần 2 của series này.

Anh em đón đọc nha.