So sánh switch Glorious Panda vs 3 loại switch Cherry căn bản và switch điện dung Topre

Anh em nào đang chơi custom keyboard thì chắc đã nghe tới tên switch Glorious Panda. Cùng với các dòng bàn phím cơ hot-swap của mình, Glorious, thương hiệu đầu tiên làm ra các sản phẩm bàn phím hot-swap, cũng đã mang tới cho người dùng một kiểu switch mới do chính hãng thiết kế và làm ra: Glorious Panda. Glorious Panda tuy mới nhưng đã nhận được ủng hộ nồng nhiệt từ bộ phận dân chơi phím cơ custom. Hôm nay, chúng ta cùng tìm hiểu chi tiết về switch Glorious Panda này, tiện thể làm vài so sánh nhỏ với các dòng switch “đại thụ” như Cherry căn bản và switch điện dung Topre nhé.

1/ Đầu tiên là về switch Glorious Panda

Glorious Panda được giới thiệu là loại switch đặc biệt, hồi sinh khuôn đúc housing của INVYR Panda nguyên bản cộng với các cải tiến bên trong và nâng cấp chất liệu, để mang lại trải nghiệm tacticle thú vị.

Về cấu tạo bên trong

Switch-Glorious-panda-teardown

Tất cả những đặc trưng trên về độ khấc, cảm giác gõ và âm thanh, tạo ra là nhờ cấu trúc khá đặc biệt bên trong mỗi switch Glorious Panda:

  • Top Shell: làm từ chất liệu polycarbonate cao cấp, là tái tạo khuôn Invyr nguyên bản, kèm theo vài tinh chỉnh và sửa đổi mới.
  • Stem: làm từ chất liệu POM nguồn gốc Nhật Bản, stem được thiết kế đặc biệt từ Glorious cho ít pre-travel hơn, xúc giác rõ hơn và đều rõ ràng cả khi bấm phím lẫn khi nẩy phím lên.
  • Lò xo: làm từ thép không gỉ mạ niken, xuất xứ từ Hàn Quốc, yêu cầu lực bấm 67g.
  • Leaf: từ chất liệu đồng cao cấp, nguồn gốc từ Nhật Bản.
  • Bottom Shell: giống khuôn Invyr nguyên bản, chân 3 pin, chất liệu Nylon PA66 cao cấp.

Cảm giác gõ của Glorious Panda switch

Glorious Panda thuộc dòng switch Tacticle, được đánh giá là cho độ nẩy tốt, chắc chắn và khá mạnh mẽ. Khi nhấn phím, có cảm giác như vượt qua một ‘cái khấc’ to khi bắt đầu nhấn xuống, và nhanh chóng nảy lại vị trí cũ trong hành trình đi lên

Cụ thể:

  • Hầu như không có pre-travel
  • Cảm giác tacticle có liền ngay khi bấm phím
  • Cảm giác bump đanh gọn, sắc nét
  • Độ khấc vừa phải và đơn thuần
  • Tacticle cảm nhận khá rõ cả khi bấm xuống và nẩy lên
  • Độ phản hồi nhanh và cho kết quả gõ khá chính xác kể cả khi bấm phím nhanh.

Tất cả các swirch Glorious Panda đều được đóng gói chưa lube nên muốn thay đổi cảm giác gõ đôi chút hay tùy chỉnh độ nẩy nhẹ nhàng hơn sẽ tùy vào việc lube khi custom bàn phím.

Switch cơ Glorious Panda (36 switch) - Tactile, 67g

Âm thanh khi gõ Glorious Panda

Bàn phím dùng switch Glorious Panda sẽ cho âm thanh khi ấn phím đanh gọn, cụ thể là tiếng “thock thock” lạ tai. Khi xuất xưởng không lube, nên nếu tinh ý thậm chí sẽ nghe được cả tiếng ‘ping’ của lá đồng chạm vào nhau ở điểm nhận phím. Và nếu lube đúng liều lượng sẽ giảm được âm thanh ping này.

2/ Switch điện dung Topre

Cấu tạo & nguyên tắc hoạt động kỳ lạ của switch Topre

Topre switch được xem là loại switch lai giữa membrane và switch cơ học và là sản phẩm của tập đoàn Topre Corporation Nhật Bản. Trong tất cả các loại switch thị trường đang có thì switch Topre có cấu tạo đặc biệt hơn cả. Topre thay vì sử dụng những lá đồng bên trong switch như Cherry, Gateron, Kailh… truyền thống để nhận tín hiệu, thì sẽ dùng công nghệ “Capactive non-contact switch” nôm na là công tắc điện dung không tiếp xúc, sử dụng màng cao su cách biệt giữa phần nhấn và lò xo để nhận tín hiệu.

switch-topre

Mỗi chiếc switch Topre theo thứ tự từ trên xuống dưới gồm slider (thanh trượt), housing (vỏ switch), plate, màng cao su, lò xo cuộn hình nón và bảng mạch in. Và theo nguyên tắc hoạt động theo kiểu điện dung không tiếp xúc thì trong đó:

  • Mỗi switch có các bộ phận di chuyển riêng biệt nhưng bộ phận nhận tính hiệu của tất cả sẽ được gom thành 1, đó chính là bảng mạch in.
  • Màng cao su tạo ra trở lực cho tay, quy định độ nặng của switch. Cảm giác soft-tacticle của Topre được tạo thành nhờ thành phần này.
  • Nhờ nguyên tắc không chạm mà một số switch Topre có thể thay đổi lực nhấn switch theo các mức khác nhau. Tận dụng lợi thế này nên một số bàn phím cơ dùng switch Topre đã có tính năng Variable (phân bổ lực nhấm khác nhau cho từng vùng trên bàn phím) hoặc APC (người dùng có thể tự chọn và điều chỉnh lực bấm phím theo ý thích).
  • Cấu tạo lò xo hình nón kèm theo cơ chế thụ cảm điện dung trên PCB, sẽ giúp cho tất cả các bàn phím cơ dùng switch Topre tự động có khả năng NKRO.

Các công đoạn làm ra bàn phím switch Topre rất phức tạp. Bảng mạch in PCB chính là thành phần quan trọng nhất quyết định hoạt động của cả bàn phím. Vì trên bảng mạch in có các mạch thụ cảm điện dung đặc biệt, để mỗi nhấn phím, 2 điện cực ép lại nhau, phối hợp cùng lò xo nón tạo nên các trường cảm ứng điện dung để mạch “cảm” và gửi tín hiệu về controller. Đó cũng là lý do mà chi phí các bàn phím cơ dùng switch Topre thường rất đắt.

enter image description here

Cảm giác gõ trên switch Topre

Như mình có nói ban đầu, vì cấu tạo và cách hoạt động khá dị mà Topre không hẳn được gọi là switch cơ học. Cảm giác gõ của nó cũng là cảm giác lai giữa màng cao su tinh chế, nhưng theo kiểu rất “Cherry Red”. Cụ thể là:

  • Hành trình đi xuống mượt mà với một bump ở đầu hành trình
  • Và ngay sau khấc đó, lực cản các ngón tay gần như bằng 0 nên hầu như bạn sẽ bottom out luôn
  • Điểm nhận phím đâu đó giữa hành trình nhưng rất khó nhận ra
  • Cảm giác gõ trên switch Topre nhẹ và mềm mượt tới mức được ví như nhung như tơ.

Âm thanh khi gõ trên switch Topre

Switch Topre phát ra âm thanh “xực xực” dứt khoát NHƯNG TIẾNG TRẦM SÂU LẮNG, khi nhấn hết hành trình phím cũng khi phím nảy về vị trí ban đầu.

Thật ra rất nhiều người miêu tả tiếng gõ trên các phím dùng switch Topre là “thock tock” nhưng mình lại dùng “xực xực” để mọi người dễ hình dung ra độ chắc gọn và độ trầm của switch Topre mà không đánh đồng với tiếng của switch Glorious Panda ở trên.

Topre switch

Switch Topre tuy có nhiều hấp lực và mang lại cảm giác gõ cộng âm thanh đặc trưng khác biệt nhưng bị trở ngại là độ tùy biến không cao, không thể thay thế được với các switch cơ học trên thị trường, cũng khó có thể dùng với các keycap xuyên LED có sẵn trên thị trường. Hiện tại chỉ có bàn phím cơ Realforc (cũng là sản phẩm của tập đoàn Topre) là giải quyết được chuyện đưa đèn LED RGB vào sản phẩm của mình. Còn lại các bàn phím cơ switch Topre khác, bạn chỉ gõ và gõ một cách thuần túy cổ điển. Vấn đề keycap thì cũng chỉ có chiếc Novatouch của Coolermaster là giải quyết được bằng cách thay đổi slider và tinh chỉnh lại mọt số thứ để hợp với chân tiếp xúc của keycap thông thường.

Nhưng, dĩ nhiên, tất cả đều có điểm chung là giá rất đắt.

3/ Ba dòng switch Cherry căn bản

Switch Cherry có kiến trúc chuẩn cơ học

Hiện nay chúng ta có thể thấy vô vàn loại switch khác nhau trên thị trường, từ cơ học, điện dung tới quang học, nhưng nói về cội nguồn của nguyên tắc hoạt động “cơ học” và các kiến trúc cơ học chuẩn mực nhất thì phải là Cherry.

CHERRY MX BROWN - Ideal Keyswitches for precise typing.

Cấu tạo chung của các switch Cherry gồm 5 phần cơ bản sau:

  • Top Housing (Thân trên) làm từ nhựa đúc bằng CAD với độ chính xác cực cao.Thân trên kết hợp với thân dưới (housing base) tạo thành bộ khung cho toàn bộ switch, định hướng cho nắp trượt khi nhấn xuống.
  • Switching Slide / Stem (Khối trượt) cũng bằng nhựa được đúc CAD chính xác, đóng vai trò kết nối giữa nắp phím (key cap) ở trên và lò xo ở dưới. Đây cũng là bộ phận quyêt định đến độ phản hồi (tactile) và âm thanh (clicky) của toàn bộ switch.
  • Crosspoint contact (Chân tiếp xúc chéo) là trái tim của mọi switch Cherry MX. Nó được làm bằng kim loại có thiết kế như 1 chiếc kẹp 2 lưỡi, mỗi lưỡi có 1 chân kết nối với bảng mạch PCB bên dưới. Khi phím được nhấn, phần stem trượt di chuyển sẽ khiến 2 lưỡi này tiếp xúc với nhau, mạch được đóng ghi nhận phím bấm thành công.
  • Coil Spring (Lò xo đàn hồi) là một chiếc lò tạo nên sức nặng lên ngón tay khi gõ phím va giúp trả lại switch về vị trí cũ khi nhà phí. Nó được chế tạo chính xác tạo nên đặc tính riêng của từng loại switch.
  • Housing Base (Thân dưới) là phần bao bọc còn lại của switch, được làm bằng nhựa và sợi thủy tinh. Phần mặt trong của thân dưới có ngoàm để kết nối với thân trên (Top Housing). Phần mặt ngoài là đế của switch được gắn vào mạch phím.

Và cơ chế hoạt động cơ học chuẩn mực, là: khi phím được bấm, stem được nhận xuống tạo áp lực lên lò xo, kích hoạt tiếp xúc của phần chân tiếp xúc (actuation point) và được máy tính ghi nhận.

Switch Cherry là tượng đài của tuổi thọ

Nếu so sánh trong các dòng switch chuẩn cơ học, với cơ chế đúng nghĩa va chạm giữa các lá kim loại, thì không ai qua mặt Cherry về tuổi thọ và độ bền, cụ thể là từ trên 50 tới 100 triệu lần bấm. Không nên so sánh độ bền của switch Cherry và switch quang học mà bạn thấy hiện nay.

Vì thứ nhất: switch quang không phải là switch cơ, cấu tạo và cơ chế hoạt động hoàn toàn khác nhau, cảm giác và âm thanh khi gõ tất nhiên cũng sẽ khác nhau.

Thứ Hai: tuổi thọ của cac switch quang học hiện nay phần nhiều vẫn dựa trên niêm yết của nhà sản xuất và chưa có thực nghiệm nào chứng minh độ bền thật sự theo thời gian của switch quang. Trong khi switch Cherry đã có mặt rất rất nhiều năm và qua thời gian dùng thực tế, độ bền và tuổi thọ của chúng đã được chứng minh và trải nghiệm thật sự.

Cho nên nói về độ bền thì Cherry là một tượng đài. Bằng chứng là qua rất nhiều thay đổi trên dòng chảy công nghệ thì switch cơ Cherry tới nay vẫn trường tồn và sẽ còn nhiều năm về sau nữa.

Switch Cherry có độ tin cậy cao

Có thể chịu được nhiệt độ từ -40ºC đến 180ºC. Với một tổ hợp nhựa, kim loại từ trong ra ngoài và chịu được khoảng nhiệt độ rộng như vậy thì rõ ràng đã chứng minh được độ tin cậy cao vót của Cherry. Chưa kể ở các dòng switch căn bản, Cherry còn cho mạ vàng các tiếp điểm để vừa gõ nhanh hơn vừa hạn chế độ hao mòn của chất liệu.

Đa dạng về cảm giác gõ

Bạn có thể truy cập vào website của Cherry hoặc search Google chung chung, tất cả đều sẽ cho ra một kết luận: Cherry không chỉ dừng lại ở một hay hai loại switch mà liên tục cho ra các dòng switch khác nhau để thỏa mãn nhu cầu và sở thích gõ của người dùng. Và bản thân trong mỗi dòng lại có nhiều biến thể khác nhau, phù hợp với từng loại bàn phím và cách dùng riêng. Tất cả đã tạo nên một chuỗi sản phẩm switch Cherry đa dạng, hấp dẫn và đầy tính linh hoạt.

Cùng nói chi tiết hơn về 3 dòng switch Cherry căn bản: Blue, Red và Brown

Dòng switch nổi tiếng nhất của Cherry là Cherry MX được giới thiệu vào năm 1984. MX Black là switch đầu tiên được ra mắt (1984), đặt nền móng cho công nghệ của các dòng switch MX được phát triển đến ngày nay. Lần lượt các dòng switch MX khác được ra đời trong những năm sau đó và nhanh chóng trở thành tiêu chuẩn: MX Brown (1994), MX Blue (2007) và MX Red (2008) và các dòng sau đó.

Các-loại-switch

Cherry MX Blue

Là switch clicky được mệnh danh là “ai muốn chơi phím cơ thì phải dùng switch Blue đầu tiên”. Blue mang lại cảm giác cơ học, độ khấc mạnh mẽ và xúc giác đã nhất. Blue còn thỏa mãn phần âm thanh của các con nghiện phím cơ với tiếng “click clack” giòn giã đặc trưng.

Blue-switch

Cảm giác nhấn trên BLUE switch Tactile (có khấc)
Âm thanh Clicky (tiếng click)
Lực nhấn 50g
Độ bền Lên đến 50 triệu lần nhấn
Hành trình phím 4mm
Điểm nhận phím 2mm (nửa hành trình)
Mạ vàng tiếp điểm

Cherry MX Brown

Là loại switch trung gian giữa Red (linear) và Blue (clicky). Khi ấn phím switch Brown, không có tiếng click clack lớn như Blue, cảm giác bấm khá mượt tương tự Red nhưng lại có độ khấc ở giữa hành trình.

Brown-switch

Cảm giác nhấn Tactile (có khấc)
Âm thanh Non-Clicky (không có tiếng click)
Lực nhấn 45g
Độ bền Lên đến 100 triệu lần nhấn
Hành trình phím 4mm
Điểm nhận phím 2mm (nửa hành trình)
Mạ vàng tiếp điể

Cherry MX Red

Là loại switch Linear, được xem là cho ít cảm giác cơ học so với Blue và Brown, không tiếng ồn nhưng đổi lại chuyển động tuyến tính mềm mại và trơn mượt nên bấm phím nhanh, lực bấm nhỏ và cảm giác không có gì cản trở mình.

Red-switch

Cảm giác nhấn Linear (không có khấc)
Âm thanh Non-Clicky (không có tiếng click)
Lực nhấn 45g
Độ bền Lên đến 100 triệu lần nhấn
Hành trình phím 4mm
Điểm nhận phím 2mm (nửa hành trình)
Mạ vàng tiếp điểm

Và tất nhiên như mình có nói lúc nãy, ngoài 3 dòng MX căn bản này thì Cherry còn rất nhiều loại khác nữa, nhưng MX vẫn luôn là những gì truyền thống, cổ điển và chuẩn mực nhất, là phần tinh hoa của Cherry, và là nền tảng cho những tinh chỉnh khác để tạo ra các dòng mở rộng.

Trong phạm vi bài chia sẻ này mình cũng không đề cập tới các dòng switch cloned của Cherry như Kailh, Gateron, Outemu… vì với các dòng căn bản chúng đều cho cảm giác tương tự như Cherry MX (dĩ nhiên không thể bằng). Nhưng tất nhiên khi so sánh, ta sẽ dùng một thứ chuẩn để so sánh thì mới chính xác hơn phải không mọi người.


Kết luận chung

  • Glorious Panda switch: cho cảm giác gõ rõ ràng sắc nét như một cái búng tay. Âm thanh tạo ra là tiếng thock thock dễ chịu và nhịp nhàng với chất âm thanh nhẹ. Switch không lube sẵn nên cảm giác gõ và âm thanh có thể sẽ thay đổi một chút tùy vào độ lube của mỗi người dùng. Hộp đóng gói 36 chiếc, đựng trong túi zip an toàn, và trong hộp giấy carton cứng cáp, rất ấn tượng so với các switch khác đang bán lẻ trên thị trường.
  • Switch Topre: cho cảm giác gõ mượt mà, nhẹ nhàng hoàn toàn rất khác. Độ khấc có nhưng xuất hiện ở đầu hành trình bấm phím và hầu như khó có thể cảm giác được điểm nhận phím. Kèm theo là âm thanh xực xực trầm trầm sâu lắng, đặc trưng cả khi ấn phím lẫn khi phím nảy về. Switch Topre là switch lai cơ học và phím màng. Giá thành cao, độ tùy biến ít, và chỉ được dùng trên một số thương hiệu bàn phím cơ đặc biệt, cổ điển, chuyên về cảm giác gõ tinh tế.
  • Switch Cherry căn bản (Red/ Brown/ Blue):

Và cuối cùng, gửi tặng mọi người bảng tổng hợp độc quyền từ newsphongcachxanh, so sánh ba loại switch vừa kể trên. Hy vọng giúp anh em hình dung ra phần nào mấu chốt của sự khác biệt:

Thuộc tính/ thành phần Cherry RED Cherry Blue Cherry Brown Glorious Panda Topre switch
Loại switch Linear Clicky Tacticle Tacticle Capacitive switch (Điện dung)
Thương hiệu Cherry Cherry Cherry Glorious PC Gaming Race Topre Inc.
Sản xuất tại Đức Đức Đức Hoa Kỳ Nhật Bản
Âm thanh khi gõ Yên tĩnh click clack Khá yên tĩnh “thock thock” Yên tĩnh và siêu yên tĩnh
Tổng hành trình 4 mm 4 mm 4 mm 4 mm 4 mm
Điểm nhận phím 2 mm 2.2 mm 2 mm Nhận phím tức thời khi gõ Nhận phím tức thời khi gõ
Xúc giác (khấc giữa hành trình) Không có khấc Rõ ràng Có xúc giác Có xúc giác nhưng không khấc Có xúc giác nhưng không khấc
Màu stem Red Blue Brown Orange Tùy loại
Trọng lượng 60g 60g 55g 67g 45g ± 15 g
Lực nhấn 45g 50g 45g 30, 35, 45, và 55 cN
Lực ban đầu 30g 25g 30g Hầu như không cảm nhận được Hầu như không cảm nhận được
Loại mount PCB và Plate PCB và Plate PCB (5-pin) Plate (3-pin) plate-switches-PCB sandwich
Tuổi thọ 100 triệu lần bấm 50 triệu lần bấm 100 triệu lần bấm Hơn 50 triệu lần bấm 50 triệu lần bấm

Tất nhiên việc so sánh mình đang làm đây giống như so gà với vịt, trâu với bò vậy. Bản chất mỗi switch đều có cấu tạo riêng, nguyên tắc hoạt động từ ít tới nhiều đều khác nhau, dẫn đến cảm giác gõ và âm thanh thu được cũng khác. Nhưng chí ít mình đang làm một chuyện là: kể với mọi người cảm giác khi gõ phím trên từng loại switch nó-sẽ-ra-như-thế-nào. Vì không phải cuối cùng, điều mà chúng ta, những con nghiện phím cơ, quan tâm nhiều nhất chính là cảm giác gõ sao?